น้ำหนักขึ้นง่าย ไม่ใช่ขี้เกียจออกกำลัง แต่อาจเป็น PCOS

          ช่วงหลายปีที่ผ่านมา “PCOS” หรือ กลุ่มอาการถุงน้ำรังไข่หลายใบ (Polycystic Ovary Syndrome) ถูกพูดถึงมากขึ้นอย่างชัดเจนในกลุ่มผู้หญิงวัยทำงานและวัยเจริญพันธุ์ ไม่ใช่เพราะเป็นโรคใหม่ แต่เพราะผู้หญิงจำนวนมากเริ่ม “สังเกตร่างกาย” และเข้าถึงข้อมูลสุขภาพได้ง่ายขึ้น รวมถึงไลฟ์สไตล์ยุคปัจจุบันที่เกี่ยวข้องกับความเครียด การนอนน้อย น้ำหนักขึ้นง่าย และพฤติกรรมการกิน ล้วนเป็นปัจจัยที่ทำให้อาการของ PCOS “ชัดขึ้น”  

          PCOS ไม่ได้หมายถึงการมีซีสต์ก้อนใหญ่ในรังไข่เสมอไป แต่เป็น “กลุ่มอาการ” ที่เกิดจาก ความผิดปกติของระบบต่อมไร้ท่อและสมดุลฮอร์โมน ส่งผลให้การตกไข่ผิดปกติ เช่น ตกไข่ไม่สม่ำเสมอหรือไม่ตกไข่ ทำให้มีถุงน้ำเล็ก ๆ หลายใบในรังไข่ร่วมด้วยในบางคน และพบได้บ่อยในผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ โดยแหล่งข้อมูลทางการแพทย์ในไทยระบุความชุกประมาณ 5–10% ของผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ จึงถือว่าเป็นภาวะที่ 
“พบได้จริง” รอบตัวเรา 

สาเหตุของ PCOS ไม่ได้มี “สาเหตุเดียว” แต่มีปัจจัยเสี่ยงที่พบบ่อย ได้แก่ 

1. ภาวะดื้อต่ออินซูลิน (Insulin resistance) 

   เมื่อร่างกายตอบสนองต่ออินซูลินได้ไม่ดี ระดับอินซูลินอาจสูงขึ้น ส่งผลกระทบต่อระบบฮอร์โมนและการทำงานของรังไข่ ทำให้รอบเดือนผิดปกติและเพิ่มความเสี่ยงด้านเมตาบอลิซึม
   

2. ฮอร์โมนเพศชาย (แอนโดรเจน) สูงกว่าปกติ 

   ระดับแอนโดรเจนที่สูงขึ้นสัมพันธ์กับอาการอย่างสิว ผิวมัน ขนดก และผมบาง ซึ่งเป็นจุดที่หลายคนเริ่มสงสัยว่าตัวเองอาจเข้าข่าย PCOS
   

3. พันธุกรรมและปัจจัยแวดล้อม/วิถีชีวิต
   หากมีคนในครอบครัวเป็น PCOS โอกาสพบในสมาชิกคนอื่นอาจมากขึ้น ขณะเดียวกันการใช้ชีวิตที่ทำให้น้ำหนักเพิ่ม ความเครียดสูง และพักผ่อนไม่พอ ก็อาจทำให้อาการเด่นชัดขึ้น

อาการและสัญญาณเตือนที่ผู้หญิงไม่ควรมองข้าม 
การแสดงอาการของแต่ละคนจะแตกต่างกัน บางคนเป็นชัด บางคนเป็นแบบค่อย ๆ สะสม แต่สัญญาณที่มักจะพบบ่อย มีดังนี้ 

• ประจำเดือนมาไม่ปกติ/มาห่าง/ขาดนาน บางแหล่งระบุว่าอาจมีประจำเดือนน้อยกว่า 8 ครั้งต่อปี หรือขาด 3–4 เดือน  

• ผิวมัน เป็นสิว โดยเฉพาะบริเวณคาง กราม หน้าอก หลัง   

• ขนดก ในตำแหน่งที่ผู้หญิงมักไม่คาดคิด เช่น เหนือริมฝีปาก คาง หน้าอก หน้าท้อง  

• ผมบาง/ผมร่วง ลักษณะคล้ายฮอร์โมนแอนโดรเจนเด่น  

• น้ำหนักขึ้นง่าย/อ้วนลงพุง และในสตรีไทยมีการกล่าวถึง “รอบเอวมากกว่า 80 ซม.” เป็นหนึ่งในสัญญาณที่ควรเฝ้าระวัง   

• รอยปื้นดำตามซอกคอ รักแร้ ข้อพับ หรือมีติ่งเนื้อ ซึ่งสัมพันธ์กับภาวะดื้อต่ออินซูลิน  

ผลข้างเคียงและผลกระทบระยะยาว  
PCOS ส่งผลได้หลายมิติ ทั้งด้านร่างกาย อารมณ์ และแผนชีวิต ซึ่งผลกระทบที่พบบ่อย มีดังนี้ 

1) ภาวะมีบุตรยากหรือมีลูกยาก 
เมื่อการตกไข่ไม่สม่ำเสมอ โอกาสตั้งครรภ์อาจลดลง จึงพบว่าผู้หญิงจำนวนหนึ่งมารู้ตัวว่าเป็น PCOS เมื่อ
เริ่มวางแผนมีบุตร

2) ความเสี่ยงด้านเมตาบอลิซึมและสุขภาพในอนาคต  
PCOS มีความสัมพันธ์กับภาวะดื้อต่ออินซูลิน ซึ่งเชื่อมโยงกับความเสี่ยงความผิดปกติของน้ำตาลในเลือดและ
ไขมัน รวมถึงน้ำหนักเกิน

3) คุณภาพชีวิตและความมั่นใจ

สิว ผมร่วง ขนดก และน้ำหนักที่ควบคุมยาก อาจกระทบภาพลักษณ์และความมั่นใจ รวมถึงภาวะเครียดในชีวิตประจำวัน  

การป้องกันและการลดความเสี่ยง 
PCOS ยังไม่มีวิธีป้องกันแบบ 100% เพราะเป็นกลุ่มอาการที่มีหลายปัจจัยร่วมกัน แต่สิ่งที่ทำได้คือ 
ลดความเสี่ยง และลดความรุนแรงของอาการ ด้วยการจัดการปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับฮอร์โมนและ
การเผาผลาญ  

1. คุมน้ำหนักอย่างเหมาะสม (โดยเฉพาะคนที่น้ำหนักเกิน) 

   การปรับน้ำหนักให้เหมาะสมช่วยให้รอบเดือนดีขึ้นและช่วยเรื่องการตอบสนองต่ออินซูลินในหลายราย 

2. ปรับพฤติกรรมการกิน: ลดหวาน ลดแป้งขัดสี เพิ่มอาหารสมดุล 

   เลือกอาหารที่ช่วยคุมระดับน้ำตาล เช่น ผัก โปรตีนคุณภาพ ธัญพืชไม่ขัดสี ลดเครื่องดื่มหวาน/ขนม  

3. ออกกำลังกายสม่ำเสมอ 

   เน้นความสม่ำเสมอมากกว่าความหนัก เช่น เดินเร็ว ว่ายน้ำ ปั่นจักรยาน หรือเวทเทรนนิ่งเบา ๆ   

4. นอนให้พอ ลดความเครียด และติดตามรอบเดือน 

   เนื่องจากพฤติกรรมการนอนกับความเครียดสัมพันธ์กับฮอร์โมนในภาพรวม และ การบันทึกรอบเดือน
   ช่วยให้เห็นความผิดปกติเร็วขึ้น  

5. ตรวจสุขภาพและประเมินโดยแพทย์เมื่อมีสัญญาณ 

   เพราะ PCOS วินิจฉัยจากหลายองค์ประกอบ (อาการ ตรวจเลือดฮอร์โมน อัลตราซาวด์ และการประเมินแยกโรคอื่น) การพบแพทย์จะช่วยให้ได้แผนดูแลที่เหมาะกับเป้าหมายของแต่ละคน เช่น ต้องการคุมอาการสิว หรือวางแผนมีบุตร   

PCOS เป็น “โรคฮิต” ไม่ใช่เพราะเป็นกระแส แต่เพราะมันพบบ่อยและกระทบชีวิตผู้หญิงจริง หากรู้ทันเร็ว ปรับพฤติกรรม ก็สามารถควบคุมอาการและใช้ชีวิตได้ตามปกติ สิ่งสำคัญที่สุดคืออย่ารอให้ร่างกายส่งสัญญาณดัง ๆ แล้วค่อยเริ่มดูแล เพราะสุขภาพผู้หญิงเป็นเรื่องที่ควรเริ่ม “ตั้งแต่วันนี้” 

การดูแลที่เข้าใจ คือพลังใจสำคัญของผู้หญิงทุกคน และ บมจ. พรูเด็นเชียล ประกันชีวิต (ประเทศไทย) พร้อมอยู่เคียงข้างคุณ 

รายการอ้างอิง 

• โรงพยาบาลศิริราช มหาวิทยาลัยมหิดล. “ถุงน้ำหลายใบในรังไข่ (Polycystic Ovary Syndrome).” เผยแพร่ 2 มีนาคม 2560.  

• โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ สภากาชาดไทย. “ถุงน้ำรังไข่หลายใบ PCOS ภาวะอันตรายที่ไม่ควรมองข้าม.” เข้าถึง 9 มกราคม 2569.  

• รามา แชนแนล คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล. “โรคถุงน้ำในรังไข่หลายใบ ภัยเงียบที่ผู้หญิงไม่ควรมองข้าม (อินโฟกราฟิก).” เผยแพร่ 29 พฤษภาคม 2567.  

• โรงพยาบาลสมิติเวช. “โรคถุงน้ำในรังไข่หลายใบ.” เข้าถึง 9 มกราคม 2569.  

• โรงพยาบาลสมิติเวช. “108 คำถาม ถุงน้ำในรังไข่หลายใบ PCOS.” เข้าถึง 9 มกราคม 2569.  

• โรงพยาบาลสมิติเวช ไชน่าทาวน์. “PCOS ภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ คืออะไร รวมข้อมูลที่ผู้หญิงต้องรู้.” เผยแพร่ 31 ตุลาคม 2568.  

• โรงพยาบาลศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ (SIPH). “ระดูไม่สม่ำเสมอ อ้วน ฮอร์โมนเพศชายเกิน เสี่ยงกลุ่มอาการถุงน้ำรังไข่หลายใบ (PCOS).” เข้าถึง 9 มกราคม 2569.