บ๊ายบายเข็ม! ทางเลือกใหม่ของสายกลัวเข็ม วัคซีนไข้หวัดใหญ่แบบพ่นจมูก

บ๊ายบายเข็ม! ทางเลือกใหม่ของสายกลัวเข็ม วัคซีนไข้หวัดใหญ่แบบพ่นจมูก

ในยุคที่โลกต้องเผชิญกับโรคระบาดต่าง ๆ การป้องกันโรคด้วยวัคซีนจึงมีความสำคัญมากขึ้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งกับไข้หวัดใหญ่ที่เป็นโรคติดเชื้อที่พบได้ทั่วไปแต่อาจมีความรุนแรงมากกว่าที่คิด

วัคซีนไข้หวัดใหญ่ชนิดพ่นจมูกหรือ Live Attenuated Influenza Vaccine (LAIV) จึงเป็นอีกหนึ่งทางเลือกใหม่ที่น่าสนใจสำหรับผู้ที่ต้องการความสะดวกในการรับวัคซีน โดยเฉพาะเด็กและผู้ที่กลัวเข็ม

 ทำความรู้จักกับวัคซีนไข้หวัดใหญ่ชนิดพ่นจมูกอย่างละเอียด ตั้งแต่กลไกการทำงาน ข้อดี ข้อจำกัด และข้อมูลสำคัญต่าง ๆ ที่จะช่วยให้คุณตัดสินใจเลือกใช้วัคซีนได้อย่างเหมาะสม 

ทำความรู้จักวัคซีนไข้หวัดใหญ่ชนิดพ่นจมูกคืออะไร ? 

วัคซีนไข้หวัดใหญ่ชนิดพ่นจมูก หรือ Live Attenuated Influenza Vaccine (LAIV) เป็นวัคซีนชนิดเชื้ออ่อนฤทธิ์ที่ให้ด้วยการพ่นผ่านโพรงจมูกแทนการฉีด สามารถป้องกันไข้หวัดใหญ่ในเด็กและวัยรุ่นได้อย่างมีประสิทธิภาพ 

ประสิทธิภาพวัคซีนไข้หวัดใหญ่แบบพ่นจมูก (FluMist Intranasal Vaccine) 

• 88 % คืออัตราการป้องกันโรคไข้หวัดใหญ่ในเด็กและวัยรุ่น (อายุ 2-17 ปี)

• 54.9% คือประสิทธิภาพการป้องกันไข้หวัดใหญ่ได้ดีกว่าแบบฉีดชนิดเชื้อตาย (TIV) 

• 63% คืออัตราลดการนอนโรงพยาบาลจากโรคไข้หวัดใหญ่ได้ 

ข้อควรรู้: “Flu” มาจากเชื้อไข้หวัดใหญ่ Influenza และคำว่า “Mist”  = ละอองฝอย ดังนั้น FluMist Intranasal Vaccine คือวัคซีนที่ใช้การพ่นละอองฝอยเข้าไปในจมูก เพื่อทำให้ร่างกายสร้างภูมิคุ้มกันต่อเชื้อไข้หวัดใหญ่

ข้อดีวัคซีนไข้หวัดใหญ่แบบพ่นจมูก (FluMist Intranasal Vaccine) 

• ไม่เจ็บ ไม่ต้องใช้เข็มฉีด สามารถช่วยลดความกลัวหรือวิตกกังวลจากการฉีด ทำให้ผู้ที่กลัวเข็มรวมถึงเด็กเล็กรับวัคซีนได้ง่ายขึ้น

• เพิ่มการยอมรับ ทำให้เด็กและผู้ใหญ่ยินดีรับวัคซีนมากขึ้น

• ขั้นตอนสั้น สะดวก การให้วัคซีนทำได้ง่าย ไม่ยุ่งยาก และใช้เวลาไม่นาน เพียงพ่นวัคซีนเข้าโพรงจมูกโดยแพทย์หรือบุคลากรทางการแพทย์

• วัคซีนไข้หวัดใหญ่ ราคาไม่สูง เมื่อเทียบกับประสิทธิภาพและลดอัตราการนอนโรงพยาบาล

• ช่วยกระตุ้นภูมิคุ้ม ป้องกันโรคตรงจุด วัคซีนชนิดนี้สามารถกระตุ้นภูมิคุ้มกันในเยื่อบุทางเดินหายใจส่วนต้น ซึ่งเป็นทางเข้าหลักของเชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่ 

• ออกฤทธิ์เร็ว ภูมิขึ้นตั้งแต่ 3-5 วันหลังพ่น

• ใช้ได้ในหลายช่วงวัย สามารถใช้ได้ในเด็กอายุ 2 ปีขึ้นไปจนถึงผู้ใหญ่อายุ 49 ปี แนะนำ 2-17 ปีควรได้รับวัคซีน 

• ป้องกันไข้หวัดใหญ่ได้นาน หลังได้รับวัคซีนไข้หวัดใหญ่ชนิดพ่นจมูก จะอยู่ได้นานถึง 12 เดือน ในขณะที่วัคซีนแบบฉีด ภูมิคุ้มกันจะเริ่มลดลงหลังผ่านไป 4-6 เดือน 

• ช่วยป้องกันการแพร่ระบาด ช่วยลดอัตราการป่วยได้สูงในชุมชน โดยเฉพาะในกลุ่มเด็กและวัยรุ่น 

• ปลอดภัย วัคซีนไข้หวัดใหญ่แบบพ่นจมูก (FluMist Intranasal Vaccine) ได้รับการรับรองจาก FDA และหน่วยงานกำกับดูแลยาในหลายประเทศ และได้รับอนุมัติการขึ้นทะเบียนในประเทศไทยแล้ว ว่าเป็นวัคซีนรูปแบบเป็นสเปรย์พ่นจมูกที่ใช้งานง่าย ได้รับการออกแบบให้เป็นชนิด Cold-Adapted Virus และ Temperature Sensitive หรือเชื้อเจริญเติบโตได้เฉพาะในอุณหภูมิที่ต่ำอย่างในโพรงจมูกหรือทางเดินหายใจส่วนบนเท่านั้น จึงปลอดภัยและไม่ก่อให้เกิดโรคเมื่อเข้าสู่ร่างกายส่วนอื่นที่มีอุณหภูมิสูงกว่า

หมายเหตุ : วัคซีนไข้หวัดใหญ่ชนิดพ่นจมูก จะใช้งานง่าย สะดวก แต่ยังต้องให้แพทย์ หรือกุมารแพทย์ เป็นผู้สั่งยาและให้วัคซีน ยังไม่สามารถซื้อมาพ่นเองได้

วัคซีนไข้หวัดใหญ่ชนิดพ่นจมูก (FluMist) เหมาะกับใคร ? 

• เด็กอายุต่ำกว่า 2 ปี ที่กลัวเข็มหรือกลัวการฉีดยา ผู้ปกครองสามารถใช้เป็นทางเลือกที่ดีในการดูแลบุตรหลาน 

• วัยรุ่นและผู้ใหญ่อายุไม่เกิน 49 ปี มีสุขภาพที่แข็งแรง 

ใครบ้างที่ต้องระวัง ? 

• ผู้มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง เช่นผู้ติดเชื้อ HIV,ผู้ใช้ยากดภูมิ และผู้ป่วยมะเร็ง

• เด็กที่มีโรคหอบหืด หรือมีประวัติเกี่ยวกับระบบทางเดินหายใจ ในช่วง 12 เดือนที่ผ่านมา

• หญิงตั้งครรภ์ 

• ผู้ที่แพ้ส่วนประกอบของวัคซีน หรือมีประวัติแพ้ยา

อย่างไรก็ตามควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับวัคซีนทุกครั้ง เพื่อประเมินความเหมาะสมของแต่ละบุคคล

วัคซีนไข้หวัดใหญ่ชนิดพ่นจมูก (FluMist) มีผลข้างเคียงหรือไม่ ? 

อาการหลังรับวัคซีนไข้หวัดใหญ่ชนิดพ่นจมูก ไม่มีผลข้างเคียงที่ไม่รุนแรง มีเพียงอาการข้างเคียงปกติที่สามารถเกิดได้เมื่อได้รับซีน โดยสามารถหายได้เองภายในไม่กี่วัน เช่น 

• มีไข้ต่ำ ๆ อาจปวดศีรษะ 

• รู้สึกอ่อนเพลียเล็กน้อย

• ปวดเมื่อยเล็กน้อย 

• คัดจมูกหรือมีน้ำมูก

• ไอ จาม หรือระคายคอ

• เจ็บคอหรือเสียงแหบ

กรณีพบอาการปกติที่รุนแรง เช่น หายใจลำบากหรือมีอาการบวม (หายาก) ควรรีบพบแพทย์ทันที 

วัคซีนไข้หวัดใหญ่ชนิดพ่นจมูกต่างจากแบบฉีดอย่างไร ?

การเปรียบเทียบระหว่างวัคซีนพ่นจมูกและวัคซีนฉีดมีดังนี้

ความแตกต่างทางชีววิทยา

• วัคซีนไข้หวัดใหญ่ชนิดพ่นจมูก ใช้ไวรัสที่มีชีวิตแต่อ่อนแรง (Live attenuated)

• วัคซีนไข้หวัดใหญ่แบบฉีด ใช้ไวรัสที่ตายแล้ว (Inactivated) หรือส่วนประกอบของไวรัส

ขั้นตอนการรับวัคซีน

• วัคซีนพ่นจมูก พ่นเข้าช่องจมูก

• วัคซีนฉีด ฉีดเข้ากล้ามเนื้อ 

   

ประสิทธิภาพ

• ทั้งสองชนิดมีประสิทธิภาพใกล้เคียงกันในการป้องกันไข้หวัดใหญ่

• วัคซีนพ่นจมูกมีประสิทธิภาพดีกว่าในเด็ก 

   

ขนาดการให้วัคซีนไข้หวัดใหญ่ชนิดพ่น 

• อายุตั้งแต่ 2 ปี – 8 ปี : รับวัคซีนป้องกันไข้หวัดใหญ่ชนิดพ่น 1 หรือ 2 โดส ในกรณีที่ให้ 2 โดส ให้วัคซีนแต่ละโดสห่างกันอย่างน้อย 1 เดือน

• อายุตั้งแต่ 9 ปี – ผู้ใหญ่ 49 ปี : รับวัคซีนป้องกันไข้หวัดใหญ่ชนิดพ่น 1 โดส

ทั้งนี้สมาคมโรคติดเชื้อในเด็กแห่งประเทศไทยและสมาคมโรคติดเชื้อแห่งประเทศไทย ได้แนะนำการรับวัคซีนป้องกันไข้หวัดใหญ่ปีละ 1 ครั้ง

ทำไมควรได้รับวัคซีนป้องกันไข้หวัดใหญ่ทุกปี ?

โรคไข้หวัดใหญ่ไม่ใช่โรคธรรมดาอย่างที่หลายคนเข้าใจ โรคนี้สามารถก่อให้เกิดอาการรุนแรงและภาวะแทรกซ้อนที่เป็นอันตรายได้ โดยเฉพาะในกลุ่มเสี่ยง ได้แก่

 
1.ผลกระทบต่อสุขภาพ

• อาการไข้สูง อ่อนเพลีย ปวดกล้ามเนื้อ

• การอักเสบของระบบทางเดินหายใจ

• ปอดบวม (Pneumonia)

• การอักเสบของกล้ามเนื้อหัวใจ (Myocarditis)

• การอักเสบของสมอง (Encephalitis)

 
2.ผลกระทบทางเศรษฐกิจและสังคม

• ลาป่วยจากงาน/โรงเรียนหลายวัน

• เสียค่าใช้จ่ายในการรักษา

• การแพร่เชื้อในครอบครัวและชุมชน

 
3.ไวรัสไข้หวัดใหญ่กลายพันธุ์ตลอดเวลา 

• ไวรัสไข้หวัดใหญ่มีการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างอย่างต่อเนื่อง

• การแปรผัน (Mutation) ทำให้ไวรัสใหม่หลบเลี่ยงภูมิคุ้มกันเก่าได้

• สายพันธุ์ที่แพร่ระบาดแต่ละปีมักแตกต่างกัน

 
4.ภูมิคุ้มกันจากวัคซีนลดลงตามเวลา 

• ภูมิคุ้มกันจากวัคซีนลดลงเมื่อเวลาผ่านไป

• หลังจาก 6-8 เดือน ประสิทธิภาพการป้องกันจะลดลงอย่างชัดเจน

• การได้รับวัคซีนซ้ำสามารถช่วยเพิ่มความแรงของภูมิคุ้มกัน

 
5.ลดความรุนแรงของโรค 

จากสถิติความรุนแรงของไข้หวัดใหญ่ ของกรมควบคุมโรค(คร.) กระทรวงสาธารณสุข(สธ.)ระบุว่า มีการระบาดเกิดขึ้นทุกปี โดยเฉพาะปี 2567 มีผู้ติดเชื้อสะสมสูงถึง 668,027 ราย และมีผู้เสียชีวิต 51 ราย ซึ่งส่วนใหญ่เป็นผู้สูงอายุและมีโรคประจำตัว 

กลุ่มเสี่ยงที่พบผู้ป่วยมาก คือ เด็กเล็กและเด็กวัยเรียน สายพันธุ์ที่พบบ่อยคือ A/H1N1, A/H3N2 และ B Victoria ส่วนการป้องกันโรคที่สำคัญและมีประสิทธิภาพที่สุดคือรับวัคซีนป้องกันไข้หวัดใหญ่ 

 
วัคซีนไข้หวัดใหญ่ ชนิดพ่นจมูก ทางเลือกที่ดีต่อสุขภาพ

วัคซีนไข้หวัดใหญ่ชนิดพ่นจมูกเป็นนวัตกรรมทางการแพทย์ที่น่าสนใจ เป็นทางเลือกที่ดีสำหรับการป้องกันไข้หวัดใหญ่ โดยเฉพาะสำหรับเด็กและผู้ที่กลัวเข็ม วัคซีนชนิดนี้มีข้อดีหลายประการ ไม่ว่าจะเป็นความสะดวกในการใช้ ประสิทธิภาพในการกระตุ้นภูมิคุ้มกันท้องถิ่น และการลดความเจ็บปวดจากการฉีด ถือเป็นตัวเลือกที่มีประสิทธิภาพและปลอดภัย โดยเฉพาะในช่วงฤดูฝนและฤดูหนาว ซึ่งถือเป็นฤดูระบาดของโรค อีกทั้งการรับวัคซีนทุกปียังคงเป็นสิ่งสำคัญเนื่องจากไวรัสมีการแปรผันอย่างต่อเนื่อง

พญ. สุพิชชา องกิตติกุล

อายุรกรรมโรคติดเชื้อ

อ้างอิง

https://www.phyathai.com/th/pyt3/article/nasal-spray-vaccine-pt3